04-10-06

nr 70 - okt '06

Atheïsme en stedenbouw

 

Het Jansenisme, het Lutheranisme en het Protestantisme in het algemeen hebben een onvoorstelbare democratiserende werking gehad. Eerst binnen de Kerk, met helaas een scheiding als gevolg en vervolgens binnen de organisatie van de burgerlijke politieke instellingen. Waar Louis XIV en zijn opvolgers nog konden regeren “par la grâce de Dieu” werd ook daaraan een einde gesteld door de Franse Revolutie. Dit belette niet dat de ideeën van de onaantastbaarheid van de centrale uitvoerende macht nog kon verder leven tot aan de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht (eerst mannelijk) in l920 en (later vrouwelijk) in l947. Op grond van de oude engelse rechtspreuk “the King can do no wrong” bleef de primauteit van de centrale uitvoerende macht nog verder leven tot aan het baanbrekende arrest van het Hof van Cassatie van 5 november l920 (het zogenaamde Flandria-arrest). Bij dat laatste arrest werd uiteindelijk aangenomen dat de rechterlijke macht wel degelijk bevoegd was om de onwettige daden van de overheid, ook op het domein van de echte gezagsuitoefening, te controleren.

 

Er bleef, en er blijft evenwel, nog altijd een restant van de koninklijke prerogatieven ontsnappen aan elke rechterlijke controle nl. de handelingen van de overheid die genomen worden binnen het mijnenveld van de zogenaamde ongebonden macht van het bestuur. Daar kan de rechter zich nog altijd niet begeven omdat men van oordeel is dat deze ongebonden, vrije keuze van de overheid essentiëel is voor de activiteiten van het bestuur. Men moet trouwens nog altijd beroep doen op een wereldvreemde uitdrukking nl. de discretionaire bevoegdheid van de overheid om dit uitgelegd te krijgen. Er werden, onder impuls van de Nederlandse juristen, wel pogingen ondernomen om dit vrije goedvinden verder in te polderen, maar men is tot op heden nog niet verder geraakt dan de controle door de rechter van de “kennelijk onredelijke” bestuursbeslissingen. Hier moet men ook beroep doen op een wereldvreemde uitdrukking om dit op ‘wetenschappelijke’ wijze te verklaren nl. de zogenaamde “marginale toetsing” van het overheidsoptreden. Wanneer het bestuur de grens, de marge, van zijn goedvinden overschrijdt en eigenlijk niet echt als overheid optreedt maar verzeilt in de willekeur of de kennelijk onredelijke beoordeling, dan kan de rechter wel ingrijpen. Het probleem is echter dat dit, benevens de klassieke onwettigheidcontrole, telkens een moeizaam proces veroorzaakt dat men bovendien naar believen en met de nodige inspiratie kan voeren voor de gewone burgerlijke rechter of voor de Raad van State. Dit brengt overbelasting mee van deze instellingen met als gevolg oeverloze en dus dure procedures waarvan het resultaat nooit te voorspellen is.

 

Inmiddels is ook het actiedomein van de overheid geweldig uitgebreid met als gevolg dat de almacht van het bestuur nog steeds toeneemt. Dit is in het bijzonder het geval op het gebied van stedenbouw en ruimtelijke ordening waar oncontroleerbare macht werd gegeven aan niet representatieve organen, eerst door de besluitwet van 2 december 1946 en vervolgens door de stedenbouwwet van 29 maart 1962. Bij deze wetten werd een dictatoriale macht gegeven aan de stedenbouwkundige ambtenaren die weliswaar slechts adviezen geven, maar met bindende kracht !… en mogelijkheid tot hoger beroep etc. Deze macht kan men weliswaar wel inperken door het uitvaardigen van planologische documenten maar ook bij de goedkeuring ervan komt de ‘discretionaire bevoegdheid’ weer om de hoek kijken tot op het niveau van de Minister of de Regering met weer zoveel processen in het verschiet. Ondertussen schrijdt de laïcisering verder : de kruisbeelden verdwijnen (terecht) uit de gerechtszalen; de oproeping van de godheid wordt (terecht) geschrapt uit de eedformule maar “la grâce de Dieu” blijft bestaan in het moderne gouden kalf van de discretionaire appreciatie.

 

Begrijpe wie kan.

 

11 september 2006          

 

Martin Denys

21:16 Gepost door in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.